Magaalaan hundi saffisa hammam akka ho'aa jiruun sadarkaa: adeemsa °C waggoota kurnan keessatti bara 1940-2025. Kan keessan barbaadi.
Tokkoon tokkoon tarree keessatti: ho’ina waliigalaa bara 1940 irraa eegalee, fi saffisi giddu galeessaa magaalaa addunyaa dachaa meeqa iddoon tokko ho’a (2x = dachaa lama saffisa).
Ilaalcha lama bakka walfakkaataa: ho'isuu galmee guutuu keessaa, fi saffisa ammayyaa (bara 1975 irraa eegalee) kan IPCC fi WMO caqasan - inni qabbanaa'aa walakkeessa jaarraa eroosoolii cuuphamuu kan adeemsa galmee guutuu cicciru dhiisa.
| # | Magaalaa | Biyya | °C / kurmaana |
|---|
Magaalaan kamiyyuu barbaacha sanaan wal hin simtu.
Magaalonni galmee waggaa 10+qabaniifi biyya beekamtu qofatu sadarkaa qaba, kanaaf bakkeewwan muraasni daataa xiqqaa qaban ammallee hin tarreeffamne.
Biyyi hundinuu magaalonni ishee giddu galeessaan saffisaan ho'aa akka jiran sadarkaa: adeemsa °C waggoota kurnan keessatti bara 1940-2025tti. Kan keessan barbaadi.
Tokkoon tokkoon tarree keessatti: ho’ina waliigalaa bara 1940 irraa eegalee, fi saffisi giddu galeessaa magaalaa addunyaa dachaa meeqa iddoon tokko ho’a (2x = dachaa lama saffisa).
Ilaalcha lama bakka walfakkaataa: ho'isuu galmee guutuu keessaa, fi saffisa ammayyaa (bara 1975 irraa eegalee) kan IPCC fi WMO caqasan - inni qabbanaa'aa walakkeessa jaarraa eroosoolii cuuphamuu kan adeemsa galmee guutuu cicciru dhiisa.
| # | Biyya | Magaalota | °C / kurmaana |
|---|
Magaalaan kamiyyuu barbaacha sanaan wal hin simtu.
Biyyi keessan akkam ho'aa jirti?
Daashboordii haala qilleensaa addunyaa & naannoo
Chaartiiwwan walfakkaatan, addunyaa guutuutti walitti qabamanii fi naannoo qilleensaa latitudinaaliin magaalota 20,893 keessatti. Gatiin anomaalii ho’aa dha: magaalaan tokkoon tokkoon isaa kan ofii isaa 1961-1990 idilee wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu, sana booda giddu galeessa.
Tokkoon tokkoon zoonii anomaalii ho’a waggaa sirri ta’e kan bara 1961-1990 idilee isaa wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu. Ol bahuun cirrachaa ta’e saffisaan ho’uu jechuudha.
Waggaa waggaan giddu galeessa bara 1961-1990 wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu: barruulee diimaan ho'aa, qabbanaa'aa halluu diimaa. Jijjiiramni irra caalaa halluu diimaa irraa gara irra caalaa diimaatti godhamu ho’uudha.
Waggaatti sarara tokko, giddu galeessa bara 1961-1990 irraa ka’uu isaatiin halluu kan qabu: qabbanaa’aa halluu diimaa, ho’aa diimaa. Cehumsi halluu diimaa irraa gara diimaatti taasifamu ho’uudha.
Giriidii walfakkaataa, garuu ji'a tokkoon tokkoon isaa kan isaa 1961-1990 idilee wajjin safarama, kanaaf jijjiiramni qofti agarsiisa (diimaan yeroo biraa caalaa ho'aa, qabbanaa'aa halluu diimaa), marsaan waqtii ni buqqa'a.
Magaalota lama wal bira qabi ilaali
Tokkoon tokkoon qaxxaamuraa anomaalii waggaa magaalaa sanaa vs bu’uura mataa ishee 1961-1990 waan ta’eef bakkeewwan haala qilleensaa adda addaa qaban haqaan walbira qabu.
Kun akkamitti akka hojjetu
Daataan chaartiiwwan kana duuba jiru akkamitti akka walitti qabame, fi lakkoofsi maal jechuu akka ta’e.
Marsariitiin kun maal agarsiisa?
Akkamitti magaalonni gurguddoon addunyaa bara 1940 irraa eegalee ho'isan.Magaalonni hundinuu haala ho'a yeroo dheeraa, bara 1940 irraa eegalee ho'uu ishee, akkaataa waggoota kurnan kurnanii fi magaalota uwwifaman hunda keessaa sadarkaa ishee argatti.
Daataan eessaa dhufa?
API haala qilleensaa seenaa Open-Meteo, kan ERA5 irra deebiin xiinxala qilleensaa ECMWF fi Copernicus oomishame tajaajilu. Bilisaa fi furtuu kan hin qabneedha. Tokkoon tokkoon magaalaa bakka jirutti, 1 January 1940 irraa eegalee hanga bara kaalaandarii guutuu isa dhumaatti, guyyaa guyyaan giddu galeessaan teempireechara qilleensa naannoo lafa irraa (qilleensi lafa irraa gara meetira 2 ol, olka’iinsa istaandaardii meetirooloojii) fayyadamti.
"Irra deebiin xiinxaluun" maali?
Irra deebiin ijaarsa haala qilleensaa darbee fiizikaalaan walfakkaatu: moodeelli haala qilleensaa ilaalcha seenaatiin (buufataalee, dooniiwwan, baaloonii, saatalaayitii) danqamee bakka hundatti giiridii idilee (gara 25 km) irratti ho’a oomishuuf, bakka buufanni tokkollee dhaabbatee hin beeknettillee. Innis karaa sadarkaa saayintistoonni haala qilleensaa jijjiirama yeroo dheeraa itti qoratanidha.
Bara 1940 dura maaliif daataa hin jiru?
ERA5, irra deebiin xiinxala marsariitiin kun itti fayyadamu, yeroo ammaa bara 1940tti deebi’a (ECMWF suuta suutaan gara waggoota kurnan duraatti babal’isaa jira). Bara 1940 irraa eegalee magaalaa hundaaf galmee walfakkaatu gara waggaa 85 kan kennu yoo ta’u, kunis adeemsa ho’ina cimaa safaruuf dheeraadha. Daataan duraanii ni jira (NOAA Twentieth Century Reanalysis hanga 1836tti kan babal’atu yoo ta’u, buufataaleen muraasni galmee jaarraa hedduu qaban), garuu ilaalcha xiqqaa, saatalaayitii duraa irratti kan hundaa’ee fi mirkanaa’uu dhabuu guddaa kan baatu waan ta’eef asitti gara tartiiba ERA5tti hin makamu: maloonni fi hammi dogoggoraa adda adda. Bakka magaalaan tokko akka tasaatti galmee dheeraa sana keessaa tokko qabdutti, fuul-barruun ishee maqaa itti moggaasa.
Akkamittan chaartiiwwan dubbisa?
Kanneen irra deddeebi’an caasluga salphaa qooddatu. Chaartiin naannoo kurmaanaa fi sararoonni ho'ina kurmaana tokkoon tokkoon isaanii giddugaleessa bara 1961–1990 wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu agarsiisu: isa jalatti halluu diimaa qabbanaawaa, gubbaa isaa diimaa ho'aa, kanaaf fiigichi diimaa gara mirgaatti ho'ina dhiheenyaati. Adeemsi °C / kurmaana keessatti bakki tokko saffisaan ho’aa akka jirudha; waliigala bara 1940 irraa eegalee walumaa galatti hangam akka ho’edha. Tokkoon tokkoon chaartiis jalatti barreeffama gabaabaa waan agarsiisu qaba.
Adeemsi °C / kurmaana maal jechuudha?
Qaxxaamurri sarara qajeelaa tokkoo giddu galeessa ho’a waggaa waggaadhaan bara 1940 irraa kaasee hanga har’aatti kan walsimu yoo ta’u, kunis digrii ho’ina kurmaana keessatti kan ibsamudha. Magaalaan +0.3 °C/kurmaana irra jirtu tokko galmee ~waggoota 85 irratti gara 2.5 °C ho'isteetti.
Anomaaliiwwan kurmaanaa fi sararoonni ho’ina maali?
Tokkoon tokkoon kurmaanaa giddu galeessaan ho’a 1961–1990 bu’uuraa — istaandaardii haala qilleensaa waggaa 30 idilee wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu. Anomaaliin pozaatiivii jechuun kurnan sarara bu’uuraa caalaa ho’aa ture jechuudha. Sararoonni fi chaartiiwwan naannoo anomaaliiwwan kana kaasu: sarara bu’uuraa jalatti halluu diimaa qabbanaawaa, isa gubbaatti diimaa ho’aa.
Sadarkaan akkamitti ijaarama?
Magaalonni saffisa ho’ina isaaniitiin (°C/decade) tartiiba qabu. "Warming faster than N%" magaalota uwwifaman hunda keessaa parsantii magaalaati. Ilaalchi biyyaa magaalota tokkoon tokkoon biyyaa walitti qaba. Sadarkaan dhaabbataa fi addunyaa waan ta'eef, calaluun ykn saaguun gonkumaa hin jijjiiramu "ati addunyaa guutuutti #123 taate."
"Lafa irratti bakka kamiyyuu sakatta'uu" jechuun maali?
Sanduuqa barbaacha bakka ati barreessitu kamiyyuu ji'ookoodii godhee 1940 mataa isaa harkisa– galmee kallattiin Open-Meteo irraa, adeemsa biraawzari kee keessatti shallaga — kanaaf magaalonni tuuta dursanii ijaarameef baay'ee xiqqaa ta'anillee deebii dhugaa, haaraa shallagame argatu.
Daangaan kun maali?
Irra deebiin xiinxaluun buufata haala qilleensaa tokkoo wajjin tokko miti: giddu galeessa giiridii-seelii waan ta’eef, bu’aan baay’ee naannoo (gammoojjii murtaa’e, odola ho’aa magaalaa seelii caalaa xiqqaa) ni sirreessa. Adeemsi waggoota 85 ol ta’e cimaadha, garuu waggaa tokko kamiyyuu garmalee itti dhiyeenyaan dubbifamuu hin qabu. Lakkoofsi kun ho'ina kan ibsu yoo ta'u, kunis qaama qilleensa jijjiiramaa keessaa tokkodha.
Madda banaa ta'aa?
Eeyyee. Ujummoon guutuun — deetaa fiduu, shallaggii teessumaa fi dhaloota fuula — GitHub irratti argama.
Report an error or suggestion
Spotted something wrong, or have an idea to improve the site? Send it to us as a GitHub issue.